Tien lessen die ik leerde van een burn-out

donderdag 11 december 2014

In de afgelopen jaren heb ik het op verschillende manieren omschreven. Ik was op. Ik was uit de bocht gevlogen. Mijn tank was leeg. Het elastiekje dat zo lang op spanning had gestaan, had de rek verloren. Hoe we het ook noemen: in de zomer van 2012 kwam ik thuis te zitten met een burn-out. Een situatie die twee jaar aan zou houden.

Iemand zei eens tegen me dat je kunt merken of je iets hebt verwerkt als je er één of meerdere gezonde lessen uit kunt trekken. Vandaag wil ik delen wat deze periode van opgebrand zijn mij heeft geleerd. Let wel, dit zijn geen universele lessen die iedereen die een burn-out heeft of heeft gehad zo ervaart. Dit zijn míjn lessen, de dingen die ík heb geleerd en nog heel hard aan het leren ben.

Het is een flinke lap tekst geworden, ik hoop dat je de rust vindt (al is het maar een handvol ;)) om 't uit te lezen..


Ik was net 23 toen ik thuis kwam te zitten. Mijn drukke leven vol leuke dingen en mijn o-zo-leuke veeleisende studie in combinatie met mijn karakter, hadden ervoor gezorgd dat ik niet meer kon. Ik dacht altijd dat een burn-out iets was voor mensen (vooral mannen) van boven de 50 die werkzaam zijn op een groot stoffig kantoor waar nooit iets leuks of creatiefs gebeurt. Dat was ik niet. En hoe langer mijn burn-out duurde, hoe vaker ik hoorde van andere mensen om mij heen die opgebrand waren geraakt. Jonge mensen die volop in het leven stonden en van wie ik het nooit had verwacht... Wat is er met onze maatschappij aan de hand? Wat doen we onszelf aan?


Mijn psycholoog noemde het een ‘ernstige burn-out.’ Ik weet niet hoe een niet-ernstige burn-out eruit ziet, maar ik vind ‘m absoluut hardnekkig. Er was een lange periode die eraan vooraf ging, het instorten, de periode thuis, het heel langzaam weer opkrabbelen (met tachtig keer vallen en opstaan) en de periode daarna, waar ik nog volop in zit.
Ondanks dat ik er nog niet ben, denk ik wel dat ik nu kan zeggen dat ik er een aantal lessen van heb geleerd. Hier komen ze:

  1. Zelfs ik heb een grens. Oké, toegegeven, dat klinkt een beetje arrogant. Maar echt, in de momenten van topdrukte verraste ik mezelf hoe veel ruimte er nog bleek te zijn nadat ik dacht ‘Ik kan niet meer’. Ik kon wél. Dacht ik. Totdat mijn lichaam STOP schreeuwde door middel van allerlei vage klachten. Onbegrensdheid is een fabel. Alles heeft een grens. En ik dus ook. De kunst is het aanvoelen van die grens voordat je er op volle snelheid tegenaan knalt.
  2. Lichaam en geest staan met elkaar in verbinding. Ook weer zo eentje die logisch klinkt: het lichaam doet volop mee. Toch was ik me daar lang niet altijd bewust van. Ik ben heel goed in ‘in mijn hoofd zitten’; ik kan lekker analyseren en nadenken en piekeren en dingen laten sudderen.. wat ik voel in mijn lichaam komt daarbij gauw op de tweede plek. Maar wat er in mijn hoofd gebeurt heeft direct invloed op hoe ik in mijn vel zit. Mijn lichaam weet soms hoe het met me gaat voordat ik het zelf goed en wel doorheb. Sinds deze periode ben ik me veel meer bewust van de signalen die mijn lichaam geeft. Hoofdpijn, kramp in de nek, een hoge ademhaling? Op de rem! Rust pakken!
  3. De wereld draait ook gewoon door als ik niks DOEAls ik afspraken afzeg. Als ik uit die ene commissie stap. Als ik niet naar dat ene leuke feestje ga. Feit blijft: Hoeveel leuke dingen je ook meepakt, je zult altijd leuke dingen mislopen. Daar kon ik voorheen heel erg onrustig van worden, maar ik heb gemerkt dat de wereld gewoon door blijft draaien als ik een dag, een week, een maand, een jaar of zelfs twee jaar niet meedraai. En dan zijn er daarna altijd weer andere taken om op te pakken en leuke dingen om naartoe te gaan. De mensen die écht willen blijven, vinden wel een manier om te blijven. En de mensen die daar het geduld niet voor hebben, tsja.. 
  4. Ik ben niet perfect en dat hoeft ook helemaal niet. Als rasperfectionist was/is mijn vatbaarheid voor een burn-out gigantisch. Ik stel niet alleen torenhoge eisen aan mezelf, ik verwacht ook nog eens dat anderen diezelfde eisen aan mij stellen. Eisen die zo hoog zijn dat ze nooit waargemaakt kunnen worden. Ik herinner me dat ik op een gegeven moment in mijn externe geheugen (zo noemde ik het boekje dat ik altijd overal naartoe meesleepte om in te schrijven omdat mijn kortetermijngeheugen me in de steek liet) schreef dat ik zó moe was van alles wat ik moest. Mijn huis netjes hebben, geen berg afwas laten ontstaan op het aanrecht, op tijd kleren gaan wassen omdat ik anders ineens niks schoons heb, meer bewegen, meer groente eten, meer water drinken, afvallen, voldoende slapen, flossen, het nieuws bijhouden, en ga zo maar door. Een cirkel zonder einde, omdat je nooit je laatste afwas hebt gedaan of je laatste was hebt gedraaid. Het is nooit klaar. Ik ben nu heel hard aan het leren om wat minder te moeten. Dan maar niet de plinten gezogen hebben als er visite komt; ze komen voor mij en niet voor m’n plinten. Iemand die mij tijdens mijn periode van thuiszitten enorm raakte was Brené Brown. Wat een heerlijk mens is dat! In één van haar TEDtalks zei ze: “You're imperfect and you're wired for struggle, but you're worthy of love and belonging.Ik probeer dat regelmatig tegen mezelf te zeggen als ik voel dat ik weer van alles moet. En dan kost het me nog steeds wel heel veel moeite om mijn imperfectie er gewoon maar te laten zijn. Maar dan plaatst het alles ook in perspectief. Ik ben niet perfect, en dat is helemaal prima.
  5. Ik kan pas goed functioneren als ik goed voor mezelf zorg. Dit spreekt voor zich, denk ik. Ik heb meer te geven als ik lekker in mijn vel zit. Als ik aan het eind van een dag alles heb gedaan wat gedaan moest worden, maar ik zelf he-le-maal kapot ben, gaat er wat mij betreft ergens iets niet goed. Als ik die energieke Femke wil zijn vol ideeën, die anderen enthousiasmeert, zal ik prioriteit moeten geven aan het goed hebben van mijn basis. Wat zijn de dingen waardoor ik het gevoel heb dat ik leef? Wat heb ik nodig om niet opgeslokt te raken door de drukte van alledag, maar de dag met frisse moed tegemoet te gaan? Rust, ontspanning, tijd met God, fijne mensen, goed eten, dat soort dingen.
  6. Ik ben zelf verantwoordelijk voor het bewaken van mijn grenzen. Heel af en toe zijn er mensen die tegen je zeggen: ‘Is het niet beter als je dit even NIET gaat doen, maar als je even je rust gaat pakken?’. Goud, die mensen. Maar het gros van de tijd ben je zelf verantwoordelijk voor het bewaken van je grenzen, en moet je je tot de tand toe bewapenen om te voorkomen dat je tóch weer overgehaald wordt om even dit te doen of even daar te helpen. Ik ben iemand met een groot verantwoordelijkheidsgevoel en ik ben snel ergens voor te enthousiasmeren; ik zie kansen en mogelijkheden en kan ergens compleet voor gaan. Op zich zijn dat eigenschappen waar niks mis mee is, maar het betekent wel dat je extra alert moet zijn op waar je jezelf aan toewijdt. Laat je ja een ja zijn die kunt waarmaken, en je nee een nee.
  7.  Kiezen in plaats van pakken wat je pakken kan. Zoals ik bij punt 3 al noemde: hoeveel ik ook doe in dit leven, ik ga altijd tekortschieten en leuke dingen mislopen. Daarom is het belangrijk om bewust te kiezen voor de dingen die ik wil doen, en geen ja te zeggen tegen dingen waar ik eigenlijk niet helemaal voor kan en wil gaan. Keuzes durven maken en een manier vinden om tevreden te zijn met de keuze die ik heb gemaakt. En als ik er dan voor heb gekozen om iets op te pakken waar ik oprecht enthousiast over ben en achter sta, geeft me dat ruimte om het met aandacht kunnen doen, in het hier en nu.
  8. Hoe een burn-out voelt, is niet uit te leggen. Dat was althans mijn ervaring. Mensen snappen er NIKS van. Hoe kan het dat je het ene moment een energieke sfeermaker bent die voor alles open staat en de meest onmogelijke projecten realiseert, en je het volgende moment ineens een hyperventilerend doodmoe vogeltje bent met paniekaanvallen en middagslaapjes? Ik ben gezegend met fantastische vrienden en familie, maar zij hebben het ook verre van makkelijk gehad met het volgen van alles wat ik doormaakte. Degenen die zich niet lieten afschrikken door mijn moeheid of door het keer op keer toch afzeggen van afspraken, maar die bleven zoeken naar wat ik op dat moment nodig had (zelfs als dat ineens toch weer anders bleek te zijn dan de week of de dag ervoor), ben ik nog steeds zo superdankbaar.
    Verder heb ik heel veel baat gehad bij hulp. Het was zo fijn om wekelijks of tweewekelijks bij iemand te komen die wist wat ik doormaakte, die aandacht had voor mijn verhaal en er niet van schrok, die me af en toe streng toe sprak en een spiegel voorhield, en die me kon vertellen dat het écht over zou gaan. Als je vermoedt dat je een burn-out hebt; ga op zoek naar iemand die er verstand van heeft en die jou serieus neemt. Ik had het niet zonder gekund.
  9. Het is niet stoer om het altijd druk te hebben. Op dit moment ken ik, op mijn oma van 94 na, praktisch niemand die het niet druk heeft. Het komt dagelijks voor dat ik iemand vraag hoe het gaat en ik dan als antwoord krijg: ‘Tsja, druk’. Soms lijkt het bijna alsof je in deze tijd niet anders kan. Alsof je lui bent als je het niet druk hebt. Eén van de dingen waar ik overtuigd van ben geraakt door de afgelopen periode is dat het niet stoer is om het altijd druk te hebben, om opgejaagd en geleefd te worden. Je hoeft van mij geen schouderklopje te verwachten als je agenda altijd vol is. Eerder een klap voor je kop (en een kop thee dan). Ik vind het véél stoerder om keuzes te maken die tegen de stroom in gaan en die betekenen dat je goed voor jezelf zorgt. Jason Fried zei: “Workaholics aren’t heroes. They don’t save the day, they just use it up. The real hero is already home because she figured out a faster way to get things done.” Laten we álsjeblieft stoppen met het verheerlijken van de volle agenda en beginnen de waarde en het belang te zien van stilstaan. Stilstand is vooruitgang. 
  10. Kleine stapjes zijn ook stapjes. Ik merk dat het herstel stapje bij beetje komt. In het voorjaar van 2014 werd ik door een arbeidsdeskundige nog ingeschat op 0% belastbaar, inmiddels ben ik weer hard aan het studeren en zijn er eigenlijk nog maar weinig mensen die aan mij merken hoe mijn afgelopen twee jaar eruit hebben gezien. Ik volg lessen, ik ben bezig met het maken van een voorstelling, en zeg nog maar heel zelden een afspraak af. Maar er zijn ook nog dagen dat ik zo verschrikkelijk moe ben of weken dat ik iedere dag opsta met enorme hoofdpijn. Voor elke twee stappen die ik vooruit zet, doe ik er één achteruit. Nog steeds. Maar ik kom wel vooruit. Godzijdank (letterlijk).
En nu?
Het gaat goed met me, maar het is nog niet voorbij. Net zoals er een lange periode vooraf ging aan mijn burn-out, is er een periode erna die misschien wel jaren kan duren. Sinds een paar maanden heb ik mijn studie weer opgepakt en ben ik met vallen en opstaan aan het proberen mijn nieuw geleerde lessen in praktijk te brengen. Maar ik ben er nog lang niet. Ik ben nog niet de oude, en ik kan nog niet wat ik hiervoor kon. En misschien kan ik überhaupt wel minder dan ik hiervoor kon of dacht te kunnen. Al die ballen in de lucht houden, altijd bezig zijn; misschien is dat wel niet voor mij, maar functioneer ik veel beter in een leven dat geleid wordt door momenten van rust. Mirjam vander Vegt, een stilte-expert die ook deze agenda schreef, zei eens op een conferentie waar ze sprak over haar eigen burn-out: “Een burn-out maakt dingen kapot, geestelijk of lichamelijk.” Dat heb ik absoluut zo ervaren. Of die dingen permanent kapot zijn of dat sommige daarvan ook weer hersteld kunnen worden, ben ik nog aan het ondervinden.
Toch is het ook een heel zuiverende periode geweest. Ik heb nog nooit in korte tijd zo veel geleerd over mezelf en over hoe ik me verhoud tot de wereld om me heen. Ik leerde te zien wat er echt toe doet en wat er overblijft van mij als ik niks doe. Harde lessen en een donkere tijd, maar o-zo waardevol.
Bron: Pinterest.com
Tot slot: Klik hier voor een interessant filmpje van de EO waarin Michelle van Dusseldorp vertelt waarom Nederlanders volgens haar zo vatbaar zijn voor burn-outs.

12 opmerkingen:

  1. Wauw, wat heb je dit mooi beschreven. Ik heb zelf nooit een burn-out gehad, maar veel van je lessen zijn ook voor mij een les. En ik vind het bijzonder (en herkenbaar) om te zien hoe een zware periode in iemands leven toch ook zo veel waardevols met zich meebrengt. Dankjewel voor het delen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Heel mooi beschreven, Femke! Ik herken me in veel punten hoe je ze beschrijft. Sterkte met alles en geniet van de kleine dingen!

    Lieve-Groetjes,
    Verie

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Prachtig omschreven en zooo enorm herkenbaar!! T is wel een harde les hè, een burnout... vooral dat druk hebben niet stoer is, is zo waar maar ook lastig om vast te houden vind ik. Succes!!
    groet, Christel

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Femke! Ik wist niet dat je een blog had, wat goed! En wauw, wat heb je dit mooi omschreven, kan ik wat mee.. bedankt! Groetjes, Talitha

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Mooi omschreven en erg herkenbaar. Blijft fijn om af en toe de ervaringen van een ander te horen en/of te lezen. Moeilijke periode maar tegelijkertijd zo kostbaar een leerzaam. Sterkte en zet m op! Je bent mooi op weg zo te horen en dat is goed voor nu..

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Wat heb je dit heel mooi geschreven zeg!! Hou vol!! Godzijdank voor wat je nu al bereikt hebt. gr. Hennie

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Mooi stuk uit je leven Femke. Herkenbaar, persoonlijk, kwetsbaar en tegelijkertijd zo sterk! Dit jaar ben ik een confrontatie met mezelf aangegaan en daar ben ik blij mee. De quote sluit daar ook perfect bij aan. Goed bezig en hou dit vertrouwen in jezelf, die momenten vol rust vast en kies voor gelukkig zijn - het is fijn!

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Mooi, respect. Knap dat je dit zo openbaar wilt delen met iedereen.
    Iedereen zal er wel iets uit kunnen halen wat beter kan of anders.
    Voor de komende tijd heel veel suc6 met je "nieuwe" leven
    Liefs dikke knuffel
    Kirsten

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Hoi, Femke! Ik kwam via de Bloglovin save van Nina terecht op je blog en je had me gelijk te pakken met je prachtige design. Daarnaast schrijf je heel erg fijn en wat heb je een mooi, puur en persoonlijk blog geschreven. Ik zou willen dat ik er niet zoveel van herkende (niet dat ik al een burn-out heb gehad) maar ik het idee dat 'druk' inderdaad heel erg de norm is. Ik schreef eerder deze week (of eigenlijk vorige week) ook een blog over 'verdrinken' en als ik dat nu even naast die van jou zet dan verbaast het me niet dat ik af en toe ook het gevoel heb dat ik een burn-out ga krijgen. Je hebt een heel mooi verhaal gedeeld en ik haal er erg veel kracht en inspiratie uit (Leo, hou je nou eens een keer rustig!) en heb als voornemen voor 2015 dan ook om niet weer zoveel hooi op mijn vork te nemen. En oja, je hebt er een nieuwe volger bij! (En deze post bookmark is voor de dagen dat mijn agenda toch weer zo vol is!) Dankjewel.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Heel mooi geschreven. Ik heb nog nooit een burn-out gehad maar ik herken de drang naar perfectie wel. Ga zo door. Ik ben benieuwd hoe 2015 er voor je uit gaat zien.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Hoi Femke,

    Ik lees deze blog nu pas, bijzonder om je verhaal te lezen!
    Ik ken je vrijwel niet, maar wil toch even zeggen dat je een ontzettend mooi mens bent! Be blessed!

    Liefs, Ruth (Hartverwarmend)

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Dank je wel voor je woorden. Ik ken je niet, heb je blog net ontdekt, maar wat een herkenning. Herkenning bij veel van de dingen die je schrijft, maar ook wat eye-openers. Ik zit thuis na een operatie van een hernia en heb ook moeten leren onthaasten. Na je verhaal denk ik zelfs dat een burn-out erg dichtbij was.

    Je bent al heel ver gekomen, maar ik wil je nog heel veel succes wensen voor alles wat misschien nog komen gaat. Je durft en gaat ervoor, super!

    BeantwoordenVerwijderen